از امروز

چند روز قبل با همکاری صحبت دريا و شنا کردن در آن بود و در نهايت بحث به حمله کوسه به انسان کشيد. بعد از مدت ها ياد موضوعی افتادم که در زمان خود شديدا متاثرم کرد، حمله کوسه و مرگ دلخراش کسی که می شناختمش.
حدود بيست سال قبل در تهران همسایه یا بهتر است بگویم هم کوچه ای داشتیم که تنها آشنایی مان در حد سلام کردن بود و بعدها هم که در تبريز هم دانشگاهی شده بوديم، شايد يک احوالپرسی هم به آن اضافه شده بود.
چند سالی بعد از دوران دانشجويی روزی دوستی قديمی گفت که فلانی را می‌شناختی؟ سال گذشته در هاوايی توسط یک کوسه کشته شد و …
واقعا غیرقابل باور بود، وی تازه ازدواج کرده و به آمریکا رفته بود،‌ از قرار معلوم برای دوران ماه عسل سفری به هاوايي می‌کنند، با قایقی اجاره ای به میان آبهای اقیانوس آرام می‌روند و متاسفانه بدلیل مشکلات که برای قایق آنها پيش می‌آيد اين تازه عروس طعمه کوسه شده و تلاش های همسرش برای نجات وی بی نتيجه می‌ماند. قايق های گشتی پس از ساعتها شوهر وی را نجات داده و به ساحل باز می‌گردانند.
واقعا همان سال های قدیم که در محله و یا در دانشگاه می‌دیدیمش، چه کسی باور می‌کرد از تهران کسی به هاوایی رفته و این چنین دردناک طعمه کوسه شود!
چندان مايل نبودم که نام و سال حادثه و جزییات دیگر، که تماما در سايت های انگليسی زبان به آن اشاره شده است را بنويسم. شايد تازه کردن آن فاجعه برای کسانی که وی را می‌شناختند و نيز ورود به حريم شخصی افراد کار درستی نباشد.
روحش شاد.

غار کتل خور (کوه خورشید) زنجان غاری استثنایی در بین غارهای ایران است که در سه طبقه زایش یافته و اختلاف ارتفاع کف طبقه اول آن با طبقه سوم پنجاه متر است، غار درازایی برابر دوازده هزار متر دارد و طولانی ترین غار ایران می باشد. عامل اصلی زایش بخش عمده غار، آب چشمه عمیقی است که نیروی محرکه آبدهی آن فعالیتهای ماگمایی هم جوار با گسلهای درونی بهمراه گازهای حاصل از این فعالیتها خصوصا دی اکسید کربن می باشد. چکنده، چکیده، ستون، آبشار سنگ و کریستالهای درون کتل خور در بین سایر غارهای ایران منحصر بفرد است. در اینجا تشریح و تحلیل غار مورد نظر نیست زیرا برای اینکار نیاز به کتابی جداگانه است. غار، درون کوهی با سنگهای بغایت کارستی پدید آمده است. یکی از خواص کارست اینستکه به علت وجود شکاف و درزهای فراوان تمامی آبهای ناشی از نزولات جوی را می بلعد و در خود جای می دهد. از دلایل عمده کارستی بودن کوه خورشید و اطراف آن که غار درون آن جای دارد اینستکه اگر سراسر دامنه و دره های کوه را بگردیم و مورد مطالعه قرار دهیم هیچگونه اثری از مخروطهای افکنه ای که در اثر سیلاب ایجاد می شود در منطقه قابل مشاهده نیست، چرا؟ زیرا آب حاصل از بارشهای سیلابی به علت کارستی بودن منطقه بلعیده شده و فرصتی برای جاری شدن نیافته است. هم اکنون ارگانی در حال ساخت سدی مقابل دهانه غار است، هدف از ساختن سد هم ایجاد محیطی تفریحی است و نه انجام کار کشاورزی. در صورت ساخته شدن سد و انتقال آب به آن، بنا به دلایل کارستی بودن منطقه ابتدا طبقات سوم و دوم مملو از آب شده و نابود می گردد و سپس تمامی غارسنگهای بی نظیر غار بوسیله آب حاوی اسید کربنبک نفوذی به غار حل گردیده و از غار چیزی جز فضایی وسیع و بی قواره باقی نخواهد ماند. عامل نابودی دیگر چنانکه گفته شد چشمه ماگمایی سازنده غار است که در حال حاضر خشک شده و یا بسیار نقصان یافته است، نفوذ حتمی آب سد از بستر خود به درون مجرای خشک شده چشمه سبب فعال شدن دوباره چشمه اولیه گردیده و برگشت آب از آن همراه گازهای حاصل از فعالیت گسل درونی بوده و آب حاوی اسید تمامی غارسنگهای کربناتی را در خود حل خواهد نمود.

توضیح اینکه طرح بررسی فوق در صورتی است که سطح ایستابی آب سد پایین تر از عمیقترین نقطه طبقه سوم غار باشد، در صورت بالاتر بودن سطح ایستابی سد از عمیقترین نقطه طبقه سوم دیگر نیاز به بررسی نبوده و طبق قانون هم سطح بودن مایع در ظروف مرتبطه، آب طبقات زیرین غار را خواهد پوشاند.

از آنجا که این غار یک سرمایه ملی و بسیار ارزشمند است و پس از میلیون سال به ما رسیده باید آن را سالم تحویل نسلهای هزاران سال آینده دهیم. از این جهت وظیفه ملی تمامی کوهنوردان زنجان و اهالی محترم آن و تمامی کوهنوردان ایران و خصوصا سازمان محیط زیست کشور است که کار ساختمان سد را تعطیل نموده و اجازه ساخت آنرا در محیط حداقل ده کیلومتری کوه کتل خور را ندهند و از انجام هرگونه ساز و کار در منطقه فوق جلوگیری نمایند. غار کتل خور گوهر تکدانه غارهای ایران است و باید همانگونه که هست باقی بماند.
مصطفی سلاحی 11/4/1384