از امروز

روزنامه اعتماد – مونا قاسميان
سه شنبه ۸ بهمن ۱۳۸۷

مردم جنوب اين روزها به جاي اينکه در دريا مشغول صيد و صيادي باشند، کنار ساحل مي نشينند و به دريا نگاه مي کنند. اما رنگ دريا مانند هميشه نيست، رنگ آبي دريا تغيير کرده و سياه شده است؛ تغيير رنگي که از چند ماه پيش شروع شده بود. صيادان ابتدا توجهي به اين موضوع نداشتند. اما به تدريج، ساحل پوشيده از اجساد گونه هاي مختلف ماهي ها شد. بعضي ها نيمه جان بودند و بعضي ها مرده. دريا سياه تر شد و ماهي هاي مرده بيشتري به ساحل آمدند. پنج ماه از آن زمان گذشته است. همچنان ماهي هاي منطقه مي ميرند و دريا در مناطق وسيع تري تغيير رنگ مي دهد. مسوولان و افراد کارشناس همديگر را متهم به کم کاري مي کنند و عده يي از شروع بحران اجتماعي و اقتصادي در منطقه بعد از گذر از بحران زيست محيطي خبر مي دهند؛ بحراني که صيادان منطقه اولين افرادي بودند که به آن دچار شدند. طبق گفته رئيس شوراي شهر جزيره هرمز جريان کم گردش آب در اطراف هرمز و بندرعباس، بندرتياب و کلاهي باعث شده است که ديگر در منطقه ماهي براي صيد باقي نمانده باشد.

بيش از 50 سال است که شهرهاي جنوبي ايران بدون استفاده از تصفيه خانه، فاضلاب شهرهاي خود را به طور مستقيم به دريا مي ريزند. هر سال مسوولان مربوطه براي حل اين گونه بحران ها اقداماتي انجام مي دهند؛ اقداماتي که تاکنون نتيجه يي نداشته است. تنها نتيجه برگزاري جلسات متعدد و صرف بودجه، بالاتر رفتن ميزان فسفات و نيترات در آب هاي جنوب ايران و آماده سازي محيطي کاملاً مناسب براي رشد و زندگي گونه مهاجم کشند قرمز است. علي عبدي پور يکي از مستندسازان حيات وحش است. پس از شروع پديده کشند قرمز او به همراه تيم فيلمبرداري اش به منطقه سفر کرد تا فيلم قاتلان سرخ پوش را به سفارش شبکه يک سيما تهيه کند. ساخت اين فيلم باعث شد او از نزديک عمق اين فاجعه زيست محيطي را ببيند.

-شما چند روز پيش براي تهيه گزارش در جزيره خارک بوديد. کشند قرمز به آب هاي آنجا هم رسيده است؟

خوشبختانه به دليل سرماي زياد آب در جزيره خارک، هنوز آب هاي اين منطقه به کشند قرمز آلوده نشده است. اما وضعيت در مناطق ديگر مانند سابق است و ماهي ها همچنان مي ميرند.

-دماي مناسب براي زندگي کشند قرمز چند درجه است؟

اين گونه در دماي بالاي آب بين 20 تا 30 درجه به راحتي مي تواند به زندگي خود ادامه دهد. حتي تا دماي 15 درجه نيز مي تواند زنده بماند. اين گونه بسيار مقاوم و خطرناک است. اگر به سطح آبي که تا مدتي در محاصره اين گونه مهاجم بوده است، نگاه کنيد آب به قدري زلال شده است که به راحتي سطح زير آن مشخص است. اين مساله نشان مي دهد غناي آب از موجودات ريز و درشت به طور کامل از بين رفته است.

-در طول ساخت فيلم مشکلي با سازمان هاي دولتي مربوطه نداشتيد؟
continue reading…

بی بی سی فارسی
سه شنبه ۸ بهمن ۱۳۸۷

محققان می گویند نسل پنگوئن های امپراتور به علت تغییرات آب و هوایی رو به انقراض است.
محققان موسسه تحقیقاتی اقیانوس شناسی وودز هول در آمریکا با بررسی مدل های هواشناختی و مقایسه آن با مساحت مناطق پوشیده از یخ در قطب جنوب پیشبینی می کنند ۹۵ درصد جمعیت پنگوئن های امپراتور تا سال ۲۱۰۰ منقرض شود.
الگوهای جمعیتی پنگوئن های امپراتور در ۴۳ سال گذشته نیز در این تحقیق مورد استفاده قرار گرفته است. بر این اساس، تا ۹۱ سال دیگر تنها ۶۰۰ جفت پنگوئن امپراتور در قطب جنوب زندگی خواهد کرد. پنگوئن امپراتور تنها نوع پنگوئن است که در زمستان سخت و سرد قطب جنوب تولید مثل می کند.

جمعیت انبوه این جانوران در هنگام زمستان مسافت های طولانی را بر روی یخ های قطبی راه پیمایی می کنند تا در عمق خشکی زاد و ولد کنند. پنگوئن های ماده پس از گذاشتن تنها یک تخم، برای تغذیه راهی اقیانوس می شود و پنگوئن نر تا زمان بازگشت جفت خود، برای مدتی طولانی عهده دار نگهداری و محافظت از جوجه اش می شود.

هر چه سطح یخ های قطبی گسترده تر باشد، منابع غذایی پنگوئن های امپراتور فراوان تر است. کاهش سطح این یخ ها به معنی مشکل تر شدن ادامه بقای آنهاست. استفانی جنووریه، سرپرست محققان موسسه وودز هول می گوید برخلاف سایر گونه ها، به نظر نمی رسد پنگوئن های امپراتور بتوانند با تطابق الگوهای جفتگیری از انقراض نجات پیدا کنند. او گفت: “برخلاف بعضی دیگر از گونه های پرندگان قطبی که چرخه زندگی خود را تغییر داده اند، پنگوئن ها نمی توانند به سرعت خود را منطبق کنند.”

به گفته خانم جنووریه این مشکل زمانی حادتر می شود که متوجه سرعت بالای تغییرات آب و هوایی می شویم.

حميدرضا ميرزاده

در آب هاي جنوب ايران جانوري زندگي مي کند که تصوير همنوعانش را در بسياري از مستندهاي حيات وحش ديده ايم. گاوهاي دريايي پستانداراني گياهخوار و نسبتاً عظيم الجثه هستند که در قسمت هاي شرقي و غربي اقيانوس هند و غرب و شمال غرب اقيانوس آرام زندگي مي کنند. اين جانوران منزوي که وزن آنها گاه به 900 کيلوگرم مي رسد، از گياهان دريايي تغذيه مي کنند، عمده ساعات روز را در بستر دريا مي مانند و گاه براي تنفس به سطح آب مي آيند. با وجود آنکه اين گونه جانوري در کشور ما و ساير کشورهاي حاشيه خليج فارس با تهديد شکار شدن روبه رو نيست، اما طبق آخرين رده بندي ها، زيرگونه گاوهاي دريايي اقيانوس هند غربي به عنوان گونه در معرض خطر معرفي شده است. نسل گاوهاي دريايي نيز همانند ساير جانداران کره زمين، متاثر از حضور و فعاليت هاي انسان است. آلودگي هاي شيميايي، جنگ و تخريب زيستگاه ها مهم ترين تهديدهاي اين پستانداران (و البته ساير موجودات دريايي) هستند.

شکارهاي بي رويه اين موجودات در ساليان گذشته را نيز نمي توان از نظر دور داشت. به عنوان مثال زماني که قاره امريکا کشف و تمدن جديد در آن پايه ريزي شد، شکار گاوهاي دريايي به عنوان يک صنعت رسمي شناخته مي شد و صيادان زيادي از اين راه امرار معاش مي کردند. همين عامل باعث شد تنوع ژنتيکي اين موجودات کاهش يافته و گاوهاي دريايي در برابر عوارض طبيعي و اقليمي آسيب پذير شوند. با وجود آنکه گاوهاي دريايي منطقه اقيانوس آرام با تهديد شکار روبه رو نبوده اند اما تهديدهاي ديگري نظير تخريب زيستگاه، جنگ و آلودگي هاي نفتي و شيميايي نسل اين موجودات را به انقراض نزديک کرده است. وقوع سه جنگ طي دو دهه گذشته در خليج فارس يکي از مهم ترين عوامل ناامني و همچنين آلودگي زيستگاه گاوهاي دريايي در منطقه است.

وجود ناوهاي جنگي در آب هاي خليج فارس و همچنين انفجارهاي دريايي و شليک اژدر باعث ناامني در زيستگاه اين حيوان شده است. اين امر باعث مرگ گاوهاي دريايي و از بين رفتن منابع غذايي آنها شده است. به علاوه در جنگ عراق و کويت، ارتش صدام حسين با هدف قرار دادن چاه هاي نفت کويت باعث سرازير شدن حجم بسيار زيادي نفت به آب هاي خليج فارس و به وجود آمدن فاجعه يي زيست محيطي در اين منطقه شد؛ فاجعه يي که باعث شد صدها کيلومتر از سواحل خليج فارس بر اثر کناره گيري لکه هاي نفتي براي جانداران غيرقابل زيست شود. مساله آلودگي هاي نفتي تنها مختص شرايط جنگي نيست بلکه فعاليت هاي نفتي در خليج فارس به صورت مداوم باعث آلودگي در منطقه مي شود. يکي از مثال هاي بارز براي اين مورد «تلمبه خانه بهرگان» است. اين تلمبه خانه از چند دهه قبل و زمان کشف «چاه هاي نفت نوروز» در استان بوشهر، توسط شرکت هاي انگليسي احداث شد. اما در چند سال اخير بر اثر فرسودگي لوله هاي انتقال (که از بستر دريا مي گذرند) مقدار زيادي نفت به دريا نشت مي کند که موجب آلودگي شديد سواحل بهرگان شده است. جدا از مساله جنگ و آلودگي هاي نفتي، ورود مواد آلاينده ديگر نظير فاضلاب و رسوبات دستگاه هاي آب شيرين کن معضلات ديگري هستند که امروزه خليج فارس با آن روبه رو است. تخليه رسوبات آب شيرين کن ها باعث تغيير در ميزان شوري آب شده است. همچنين ورود فاضلاب هاي شهري به آب هاي خليج فارس باعث غني شدن آب و شکوفايي پلانکتون هاي دريايي و به وجود آمدن پديده «کشند سرخ» شده است. معضل ديگر خشکاندن دريا براي ساخت شهرک هاي آبي است که اخيراً توسط امارات متحده عربي به طور جدي دنبال مي شود. از آنجا که عمده فعاليت گاوهاي دريايي در مناطق کم عمق دريا و نزديک به ساحل است، خاک ريزي در دريا موجب از بين رفتن منابع تغذيه اين جانداران مي شود. به علاوه، خاک ريزي درون دريا کدورت آب هاي خليج فارس را نيز به دنبال داشته است که در پي آن نور کمتري به بستر دريا مي رسد و موجب کاهش رشد گياهان دريايي (که غذاي اصلي گاوهاي دريايي هستند) مي شود.

آنچه باعث شده گاوهاي دريايي، بيش از ساير پستانداران دريايي در معرض تهديد قرار گيرند، ديرزي بودن و نرخ زاد و ولد پايين اين جانداران است. ديرزي بودن يک جانور به آن معناست که طول عمر متوسط آن جاندار طولاني است مثلاً عمر گاوهاي دريايي به طور متوسط 70 سال است و گاوهاي دريايي ماده هر سه تا چهار سال يک بار قادر به زايمان هستند و در هر زايمان نيز فقط يک بچه به دنيا مي آورند. البته ممکن است به دليل شرايط نامناسب زيستگاه (نظير آلودگي، ناامني و کاهش منابع غذايي) حتي پس از 10 سال نيز زاد و ولدي در بين گاوهاي دريايي ديده نشود. در حال حاضر تعداد بسيار کمي گاو دريايي در خليج فارس زندگي مي کنند که عمده اين جمعيت نيز در سواحل جنوبي خليج فارس حضور دارند. دليل اين تجمع، شرايط مناسب تر سواحل جنوبي از نظر آلودگي و امنيت است.

پي نوشت:

زماني که دريانوردان موفق به کشف قاره استراليا شدند، موجودي را در سواحل شمالي آن يافتند که شباهت زيادي به گاوهاي دريايي داشت. به دليل تفاوت هايي که نحوه زندگي اين جانوران با گاوهاي دريايي داشت، آن پستانداران به «گوسفند دريايي» مشهور شدند. دريانوردان و مهاجران اوليه قاره جديد، منبع غذايي جديدي را يافتند که در گله هاي پرجمعيت قابل دسترسي بود. گوسفندان دريايي به دليل گوشت لذيذشان، آنقدر شکار شدند که جمعيت شان به شدت کاهش يافت. تاسف بارتر آنکه اين پستاندار دريايي کمي بعد منقرض شد يعني درست 27 سال پس از آنکه براي اولين بار مشاهده شده بود…